รากฟันเทียมแบบไม่เปิดแผ่นเหงือกเหมาะกับกระดูกที่แข็งแรงและกว้างพอ มีเหงือกส่วนที่แน่นล้อมรอบ และยืนยันด้วย CT 3 มิติ ถ้ากระดูกบาง ต้องปลูกกระดูก…
รากฟันเทียมแบบไม่เปิดแผ่นเหงือก (flapless) เหมาะกับคนที่กระดูกขากรรไกรตรงตำแหน่งที่จะฝังรากเทียมแข็งแรง มีความสูงและความกว้างพอ มีเหงือกส่วนที่แน่นและแข็งแรงล้อมรอบ และภาพ CT 3 มิติแสดงว่าวางรากเทียมในตำแหน่งที่วางแผนไว้ได้โดยที่ทันตแพทย์ไม่ต้องมองเห็นกระดูกโดยตรง ถ้ากระดูกไม่พอหรือบางเกินไป ต้องปลูกกระดูก หรือเหงือกเองต้องได้รับการแก้ไข ส่วนใหญ่จะเปลี่ยนไปใช้วิธีเปิดเหงือกแบบดั้งเดิม วิธีไหนเหมาะกับคุณตัดสินจากการตรวจในช่องปากและ CT 3 มิติ ไม่ได้ตัดสินจากความชอบ และไม่มีวิธีไหนที่เหมาะกับทุกคน
ประเด็นสุดท้ายนี้มักหายไปจากข้อมูลออนไลน์ ที่ไทยหลายคนเรียกว่า "รากฟันเทียมแบบไม่ผ่า" แต่จริง ๆ แล้วยังเป็นการผ่าตัด คำว่าไม่เปิดแผ่นเหงือกหมายถึงวิธีที่ทันตแพทย์เข้าถึงกระดูก ไม่ใช่รากเทียมคนละชนิด และไม่ได้ทำให้เวลาที่กระดูกต้องยึดกับรากเทียมสั้นลง บทความนี้อธิบายว่าวิธีนี้คืออะไร ต้องมีเงื่อนไขอะไร กรณีไหนที่การเปิดเหงือกปลอดภัยกว่า และที่คลินิกตัดสินใจกันอย่างไร
"ไม่เปิดแผ่นเหงือก" หมายถึงอะไร และไม่ได้หมายถึงอะไร
การฝังรากเทียมแบบดั้งเดิม ทันตแพทย์จะกรีดเหงือกแล้วพับเปิดออกเป็นแผ่น ให้เห็นกระดูกขากรรไกรทั้งหมด จากนั้นฝังรากเทียม วางเหงือกกลับ แล้วเย็บแผล
แบบไม่เปิดแผ่นเหงือกจะไม่พับเหงือกออก ทันตแพทย์เจาะช่องเปิดกลมเล็ก ๆ ที่เหงือกตรงตำแหน่งที่วางแผนไว้ ขนาดประมาณความกว้างของรากเทียม แล้วฝังรากเทียมผ่านช่องนั้น ระหว่างทำจะมองไม่เห็นกระดูก รูปร่างกระดูกและตำแหน่งรากเทียมจึงต้องวางแผนล่วงหน้าจากภาพสแกน 3 มิติ หลายกรณีจะใช้ไกด์ผ่าตัดที่ทำจากภาพสแกน เพื่อคุมมุมและความลึกของการเจาะให้ตรงตามแผน
ไม่ว่าจะใช้วิธีไหน มีสามเรื่องที่เหมือนกัน
- ยังเป็นการผ่าตัด มีการฉีดยาชาเฉพาะที่ มีแผลที่เหงือก และต้องมีช่วงพักฟื้น
- กระดูกยังต้องใช้เวลา รากเทียมต้องยึดกับกระดูกขากรรไกรก่อนใส่ครอบฟันถาวร กระบวนการทางชีววิทยานี้ไม่ได้เร็วขึ้นเพราะไม่ได้เปิดเหงือก
- ขั้นตอนหลังจากนั้นวางแผนแยกกัน จะต้องผ่าตัดเล็กอีกครั้งเพื่อเปิดรากเทียมไหม ต้องใส่ฟันชั่วคราวไหม ครอบฟันเป็นแบบไหน ต้องประเมินแยกเป็นเรื่อง ๆ
ใครเหมาะกับการฝังแบบไม่เปิดแผ่นเหงือก
วิธีนี้ต้องอาศัยการที่ทันตแพทย์เชื่อถือภาพสแกนแทนการมองเห็นกระดูก ซึ่งทำได้เฉพาะในบางเงื่อนไข
- กระดูกสูงและกว้างพอ รากเทียมต้องอยู่ในกระดูกทั้งตัว มีกระดูกล้อมรอบทุกด้าน ถ้าสันกระดูกแคบ บางส่วนของรากเทียมอาจโผล่พ้นกระดูก ซึ่งมองผ่านช่องเล็ก ๆ ไม่เห็น
- สันกระดูกที่หายดีและเรียบ กระดูกที่หายเรียบร้อยหลังถอนฟันมานาน วางแผนได้ง่ายกว่าสันกระดูกที่มีขอบแหลม เป็นหลุม หรือเพิ่งถอนฟัน
- เหงือกส่วนที่แน่นมีพอ เนื้อเยื่อสีชมพูที่แน่นรอบฟัน (เหงือกยึดหรือเหงือกเคราติน) ช่วยให้เหงือกปิดรอบรากเทียมได้ดี การเจาะช่องจะตัดเนื้อเยื่อส่วนนี้ออกเป็นวงเล็ก ๆ ถ้าแถบเหงือกนี้บางอยู่แล้ว ทันตแพทย์อาจเลือกเปิดเหงือกเพื่อเลื่อนและเก็บเหงือกไว้
- อยู่ห่างจากเส้นประสาทและโพรงไซนัสพอ ในขากรรไกรล่างมีเส้นประสาทวิ่งผ่านกระดูก และเหนือฟันกรามบนเป็นโพรงไซนัสขากรรไกรบน ถ้าภาพสแกนแสดงว่ามีระยะเหลือมาก ก็วางแผนแบบใช้ไกด์ได้ ถ้าระยะแคบ ทันตแพทย์หลายคนต้องการมองเห็นโดยตรง
- สุขภาพโดยรวมดีและไม่มีโรคเหงือกที่กำลังอักเสบ เป็นเงื่อนไขของรากเทียมทุกแบบ การสูบบุหรี่ เบาหวานที่ยังคุมไม่ได้ และยาบางชนิดมีผลต่อการหายของแผลไม่ว่าจะใช้วิธีไหน
บางคนขอแบบไม่เปิดเหงือกเพราะกลัวการผ่าตัด ซึ่งเข้าใจได้ และควรบอกทันตแพทย์ตอนปรึกษา แต่ความกังวลอย่างเดียวไม่ได้ทำให้เคสนั้นเหมาะ สิ่งที่ตัดสินคือกระดูกและเหงือก
เมื่อไหร่ต้องเปิดเหงือก
การเปิดแผ่นเหงือกแบบดั้งเดิมไม่ใช่ทางเลือกสำรองเมื่อแผนล้มเหลว ในหลายสถานการณ์ที่พบบ่อย นี่คือวิธีที่ทำให้ทันตแพทย์ทำงานได้ถูกต้อง
- ต้องปลูกกระดูก ถ้าสันกระดูกบางหรือเตี้ยเกินไป ต้องเติมกระดูก และวัสดุปลูกกระดูกต้องวาง ขึ้นรูป และปิดคลุม ซึ่งต้องมองเห็นกระดูก บทความรากฟันเทียมเกาหลี ต้องปลูกกระดูกไหม? อธิบายเรื่องนี้เพิ่มเติม
- ยกไซนัสจากด้านข้าง เมื่อกระดูกระหว่างสันเหงือกบริเวณฟันกรามบนกับพื้นโพรงไซนัสสูงไม่พอ วิธีหนึ่งในการเติมกระดูกคือเปิดหน้าต่างเล็ก ๆ ที่ด้านข้างขากรรไกร ซึ่งต้องเปิดเหงือก
- สันกระดูกต้องตกแต่ง ขอบแหลมหรือกระดูกที่สูงต่ำไม่เท่ากันอาจต้องเกลาให้เรียบก่อน เพื่อให้รากเทียมอยู่ในระดับที่ถูกต้อง
- เหงือกเองต้องได้รับการแก้ไข ถ้าเหงือกส่วนที่แน่นมีน้อย ทันตแพทย์อาจเลื่อนเหงือกหรือปลูกเหงือกในการผ่าตัดครั้งเดียวกัน
- ภาพสแกนยังไม่ชัดพอ ถ้าภาพไม่แสดงรูปร่างกระดูกชัดเจน หรือระยะห่างจากเส้นประสาทหรือไซนัสน้อย การเปิดเหงือกช่วยให้ไม่ต้องคาดเดา
- สิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด บางครั้งทันตแพทย์เริ่มด้วยช่องเปิดเล็ก แล้วพบว่ากระดูกไม่เป็นอย่างที่ภาพสแกนแสดง การเปลี่ยนไปเปิดเหงือกตอนนั้นเป็นการตัดสินใจที่ปกติและปลอดภัย ควรถามล่วงหน้าว่าเคสของคุณมีโอกาสเป็นแบบนี้ไหม
หลายสถานการณ์ข้างต้นพบบ่อยในคนที่ฟันหายไปนานแล้ว เพราะกระดูกจะค่อย ๆ ยุบเมื่อไม่มีฟัน นี่คือเหตุผลหนึ่งที่คำขอเดียวกันว่า "ทำรากเทียมหนึ่งซี่" อาจกลายเป็นการผ่าตัดที่ต่างกันมากในคนสองคน
เปรียบเทียบแบบไม่เปิดเหงือกกับแบบเปิดเหงือก
ตารางนี้สรุปความแตกต่างทั่วไปของสองวิธี ไม่ใช่การจัดอันดับ แต่ละวิธีมีกรณีที่เหมาะกว่า
| ไม่เปิดแผ่นเหงือก (ช่องเปิดเล็ก) | เปิดแผ่นเหงือกแบบดั้งเดิม | |
|---|---|---|
| เข้าถึงกระดูกอย่างไร | เจาะช่องกลมเล็กตรงตำแหน่งที่วางแผน มองไม่เห็นกระดูก | กรีดและเปิดแผ่นเหงือก มองเห็นกระดูกทั้งหมด |
| กระดูกที่ต้องมี | กระดูกแข็งแรง สูงและกว้างพอล้อมรอบรากเทียม ยืนยันด้วย CT 3 มิติ | ใช้ได้กับสภาพกระดูกที่หลากหลายกว่า |
| เหงือกที่ต้องมี | มีเหงือกส่วนที่แน่นพอรอบตำแหน่ง การเจาะจะตัดออกเป็นวงเล็ก | เลื่อน เก็บ หรือปลูกเหงือกระหว่างผ่าตัดได้ |
| ปลูกกระดูกพร้อมกัน | โดยทั่วไปไม่เหมาะกับการปลูกกระดูกที่ต้องขึ้นรูปและปิดคลุม | ทำได้ วางและปิดวัสดุปลูกกระดูกโดยมองเห็นโดยตรง |
| การเย็บแผล | มักเย็บน้อยหรือไม่ต้องเย็บ แล้วแต่เคส | ส่วนใหญ่ต้องเย็บ |
| ช่วงไม่กี่วันแรก | งานวิจัยรายงานว่าโดยเฉลี่ยเจ็บน้อยกว่า แต่แตกต่างกันในแต่ละคน และยังเป็นการผ่าตัด | แผลใหญ่กว่า บวมและกดเจ็บในช่วงแรกพบได้บ่อย มากน้อยต่างกันในแต่ละคน |
| ข้อจำกัดหลัก | ขึ้นกับความแม่นยำของภาพสแกนและแผน ทันตแพทย์มองไม่เห็นกระดูก | แผลใหญ่กว่า มีไหมเย็บและต้องรอแผลหาย |
| ก่อนใส่ครอบฟันถาวร | ตรวจการยึดของกระดูกและการหายของเหงือกก่อน | ตรวจการยึดของกระดูกและการหายของเหงือกก่อน |
แถวสุดท้ายเขียนเหมือนกันทั้งสองฝั่งโดยตั้งใจ เวลาใส่ฟันถาวรขึ้นกับกระดูกและค่าความมั่นคงของรากเทียม ไม่ได้ขึ้นกับว่าเปิดเหงือกแบบไหน
CT 3 มิติช่วยตัดสินอย่างไร: ขั้นตอนตามลำดับ
ที่ Today Dental Clinic การเลือกวิธีทำหลังการตรวจช่องปากและ CT 3 มิติ ในทางปฏิบัติเป็นลำดับแบบนี้
- ก่อนเดินทาง ส่งรูปบริเวณที่จะทำ ภาพเอกซเรย์หรือภาพสแกนจากทันตแพทย์ที่ไทย (ถ้ามี) ประวัติสุขภาพ และวันเดินทาง เพื่อรับความเห็นเบื้องต้นว่ารากเทียมน่าจะตรงไปตรงมาหรือน่าจะต้องมีขั้นตอนเพิ่ม แต่ยังตัดสินวิธีผ่าตัดไม่ได้
- ตรวจในช่องปาก ทันตแพทย์ดูเหงือกรอบตำแหน่ง ความหนาของเหงือกส่วนที่แน่น การสบฟัน และฟันข้างช่องว่าง ถ้ามีโรคเหงือกหรือฟันผุจะวางแผนรักษาก่อน
- CT 3 มิติ (CBCT) แสดงความสูง ความกว้าง และความหนาแน่นของกระดูก รวมถึงตำแหน่งเส้นประสาทและโพรงไซนัส ขั้นตอนนี้เป็นตัวตัดสินว่ามีกระดูกรอบรากเทียมพอหรือไม่
- วางแผนแบบดิจิทัล กำหนดตำแหน่ง มุม และความลึกของรากเทียมบนภาพสแกน ถ้าเป็นเคสไม่เปิดเหงือก อาจทำไกด์ผ่าตัดจากแผนนี้
- ตัดสินใจ ฝังแบบไม่เปิดเหงือก ฝังแบบเปิดเหงือก หรือปลูกกระดูกก่อนแล้วฝังทีหลัง ทันตแพทย์ควรชี้ให้คุณดูบนภาพสแกนได้ว่าทำไม
- ผ่าตัด โดยตกลงแผนสำรองไว้ก่อน ถ้ากระดูกต่างจากภาพ อาจเปลี่ยนวิธีระหว่างผ่าตัด
- ตรวจการหายและความมั่นคง ก่อนต่อครอบฟัน ทันตแพทย์ตรวจการหายของเหงือกและดูว่ารากเทียมยึดในกระดูกแน่นแค่ไหน การวัดค่า ISQ เป็นส่วนหนึ่งของการตรวจนี้
ถ้ามีคนแนะนำให้ทำแบบไม่เปิดเหงือกก่อนที่จะได้ถ่ายภาพสแกนใด ๆ ลองถามว่าคำแนะนำนั้นอิงจากอะไร
งานวิจัยบอกอะไรเรื่องการพักฟื้นและผลระยะยาว
งานวิจัยที่เปรียบเทียบสองวิธีมีประโยชน์ แต่ตอบคำถามได้น้อยกว่าที่หลายคนคาด การทบทวนอย่างเป็นระบบในวารสาร Periodontology 2000 (Romandini และคณะ ปี 2022) รวบรวมการทดลองแบบสุ่มที่เปรียบเทียบการฝังแบบไม่เปิดเหงือกโดยใช้ไกด์เต็มรูปแบบกับการผ่าตัดแบบเปิดเหงือก ผู้ป่วยกลุ่มไม่เปิดเหงือกรายงานว่าเจ็บหลังผ่าตัดน้อยกว่าโดยเฉลี่ย และใช้เวลาผ่าตัดสั้นกว่า แต่ความน่าเชื่อถือของผลเรื่องความเจ็บถูกประเมินว่าต่ำ ยังมีภาวะแทรกซ้อนระหว่างผ่าตัดเกิดขึ้น และบางเคสไม่สามารถฝังรากเทียมตามวิธีไม่เปิดเหงือกได้ ผู้วิจัยระบุว่าหลักฐานเรื่องผลระยะยาวยังมีจำกัด และย้ำว่าต้องเลือกเคสอย่างรอบคอบ
การทบทวนก่อนหน้าที่เปรียบเทียบการอยู่รอดของรากเทียม ระดับกระดูกรอบรากเทียม และอัตราภาวะแทรกซ้อน (เช่น Lemos และคณะ ปี 2020) ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างสองวิธีในช่วงติดตามผลที่ศึกษา อีกงานหนึ่ง (Chrcanovic และคณะ ปี 2014) พบความแตกต่างของอัตราล้มเหลว แต่เตือนว่าผลเปลี่ยนไปตามว่ารวมงานวิจัยใดเข้ามา
สำหรับผู้ป่วย การอ่านผลที่สมเหตุสมผลคือ ในเคสที่เหมาะ การไม่เปิดเหงือกอาจทำให้ช่วงไม่กี่วันแรกสบายขึ้น ส่วนผลระยะยาวขึ้นกับกระดูก สุขภาพเหงือก การวางแผน และการดูแลเป็นหลัก ไม่ได้ขึ้นกับวิธีเปิดแผล เป็นทางเลือกที่ดีเมื่อเงื่อนไขเหมาะ แต่ไม่ควรฝืนใช้กับเคสที่ไม่เหมาะ
วางแผนการเดินทางให้สอดคล้อง
การเลือกแบบไม่เปิดเหงือกไม่ได้ตัดช่วงพักฟื้นระหว่างฝังรากเทียมกับใส่ครอบฟันถาวรออกไป แผนส่วนใหญ่ช่วงนี้หมายถึงต้องมาเกาหลีอีกรอบ และเวลาที่แน่นอนขึ้นกับการหายของกระดูก บทความทำรากฟันเทียมที่เกาหลี ต้องมากี่รอบ อธิบายว่าช่วงห่างนี้มาจากไหน และมักจัดนัดกันอย่างไร
สิ่งที่การไม่เปิดเหงือกอาจเปลี่ยนได้คือความรู้สึกในไม่กี่วันหลังผ่าตัด ซึ่งอาจสำคัญถ้าคุณอยากเที่ยวต่อ หรือต้องบินกลับไทยไม่นานหลังทำ ตอนปรึกษาให้ถามว่าขึ้นเครื่องได้เมื่อไหร่ กินอะไรได้บ้าง และต้องมาตรวจครั้งไหนก่อนกลับ
คำถามที่ควรเตรียมไปถาม
- ภาพสแกนของฉันมีกระดูกรอบรากเทียมพอสำหรับแบบไม่เปิดเหงือกไหม
- เหงือกส่วนที่แน่นรอบตำแหน่งนั้นหนาพอไหม หรือคุณหมออยากเปิดเหงือก
- ถ้าต้องปลูกกระดูก จะทำพร้อมกันหรือแยกเป็นอีกขั้นตอน
- ถ้าระหว่างผ่าตัดพบว่ากระดูกไม่เหมือนในภาพ จะทำอย่างไร
- จะใส่ครอบฟันเมื่อไหร่ และแปลว่าต้องมาเกาหลีรอบที่สองไหม
เริ่มต้นได้ด้วยการส่งรูปบริเวณที่จะทำและภาพเอกซเรย์ที่มีผ่านบริการปรึกษาจากรูปฟันของเรา ทันตแพทย์จะบอกได้ว่าคำถามข้อไหนน่าจะเกี่ยวกับคุณก่อนที่คุณจะจองตั๋วเครื่องบิน วิธีรักษา ขั้นตอน และระยะเวลาจะยืนยันหลังตรวจช่องปากและ CT 3 มิติที่คลินิก
Today Dental Clinic (오늘의치과) มีสามสาขา ได้แก่ สถานีคังนัมและชองดัมในกรุงโซล และพูชอน บทความนี้ผ่านการตรวจทานโดยทีมทันตแพทย์ของ Today Dental Clinic เป็นข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับการวางแผนผ่าตัดรากฟันเทียม ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำสำหรับบุคคลใดบุคคลหนึ่ง
คำถามที่พบบ่อย
รากฟันเทียมแบบไม่ผ่าเหงือก เหมาะกับทุกคนไหม?→
ไม่ใช่ทุกคน ต้องมีกระดูกขากรรไกรที่แข็งแรง สูงและกว้างพอล้อมรอบรากเทียม มีเหงือกส่วนที่แน่นพอตรงตำแหน่งนั้น และอยู่ห่างจากเส้นประสาทหรือโพรงไซนัสอย่างปลอดภัย ทั้งหมดต้องยืนยันด้วย CT 3 มิติ ถ้ากระดูกบางหรือเตี้ย ต้องปลูกกระดูก หรือเหงือกต้องแก้ไข ส่วนใหญ่จะเปิดเหงือกแทน วิธีจะตัดสินหลังตรวจและสแกนที่คลินิก
แบบไม่เปิดเหงือกเจ็บน้อยกว่าแบบเปิดเหงือกไหม?→
การทบทวนอย่างเป็นระบบปี 2022 ที่รวบรวมการทดลองแบบสุ่มพบว่า ผู้ป่วยที่ฝังแบบไม่เปิดเหงือกโดยใช้ไกด์รายงานว่าเจ็บหลังผ่าตัดน้อยกว่าโดยเฉลี่ย แต่ความน่าเชื่อถือของผลนี้ถูกประเมินว่าต่ำ และแต่ละคนรู้สึกต่างกัน ยังเป็นการผ่าตัดภายใต้ยาชาเฉพาะที่ และแผลเล็กก็ต้องรอให้หาย ในเคสที่เหมาะ งานทบทวนพบว่าผลระยะยาวของสองวิธีใกล้เคียงกัน
ทำรากฟันเทียมแบบไม่เปิดเหงือกที่โซล จบในรอบเดียวได้ไหม?→
ส่วนใหญ่ไม่ได้ วิธีไม่เปิดเหงือกเปลี่ยนแค่วิธีเข้าถึงกระดูก ไม่ได้เปลี่ยนเวลาที่กระดูกต้องยึดกับรากเทียม แผนส่วนใหญ่จะใส่ครอบฟันถาวรหลังช่วงพักฟื้น ซึ่งหมายถึงต้องมาอีกรอบ เวลาที่แน่นอนกำหนดหลังทันตแพทย์ตรวจการหายและความมั่นคงของรากเทียม
ถ้าต้องปลูกกระดูก หรือระหว่างผ่าตัดพบว่ากระดูกไม่เหมือนในภาพ จะทำอย่างไร?→
ถ้าภาพสแกนแสดงว่าต้องปลูกกระดูก ปกติจะเปิดเหงือกเพื่อวางและปิดวัสดุปลูกกระดูก จะทำพร้อมฝังรากเทียมหรือทำก่อนเป็นอีกขั้นตอนก็ได้ ถ้าระหว่างผ่าตัดแบบไม่เปิดเหงือกพบว่ากระดูกต่างจากภาพ ทันตแพทย์เปลี่ยนไปเปิดเหงือกได้ ควรถามตอนปรึกษาว่าเคสของคุณมีโอกาสเป็นแบบนี้ไหม
ผลลัพธ์ ค่าใช้จ่าย และระยะเวลาแตกต่างกันในแต่ละคน แผนรักษา ค่าใช้จ่าย และระยะเวลาต้องยืนยันหลังตรวจที่คลินิก