รักษารากฟันซ้ำ: เมื่อฟันที่เคยรักษารากแล้วต้องทำใหม่

ฟันที่เคยรักษารากฟันแล้วอาจกลับมาปวดหรือติดเชื้ออีกครั้ง บางครั้งเป็นหลายเดือนหรือหลายปีหลังการรักษาครั้งแรก เมื่อเกิดขึ้น มักมีทางเลือกที่ต้องคุยกันสามทาง คือ ทำการรักษารากฟันใหม่ (การรักษารากฟันซ้ำ) ผ่าตัดเล็กที่ปลายราก หรือถอนฟันแล้วใส่ฟันทดแทน ทางไหนเหมาะกับฟันของคุณ ตัดสินหลังการตรวจที่คลินิกและเอกซเรย์ บางครั้งต้องถ่าย CT 3 มิติด้วย ดูจากรูปถ่ายอย่างเดียวไม่ได้

สำหรับคนที่เดินทางมาเกาหลี ทางเลือกนี้ยังกำหนดปฏิทินการเดินทางด้วย การรักษารากฟันซ้ำอาจต้องนัดมากกว่าหนึ่งครั้งหากการติดเชื้อยังไม่หาย และหลังจากนั้นฟันมักต้องได้รับการบูรณะขั้นสุดท้ายเพื่อปกป้องฟัน ซึ่งอาจหมายถึงอีกหนึ่งนัด บทความนี้อธิบายว่าทำไมฟันที่รักษารากไว้นานแล้วจึงกลับมามีปัญหาได้ การรักษาซ้ำทำอะไรบ้าง ทันตแพทย์ชั่งน้ำหนักระหว่างการรักษาซ้ำกับการผ่าตัดหรือการถอนอย่างไร และแต่ละทางเลือกจัดให้เข้ากับทริปได้อย่างไร หากอยากรู้ว่าการรักษารากฟันครั้งแรกปกติเป็นอย่างไร อ่านได้ในบทความรักษารากฟันระหว่างทริปเกาหลี

ทำไมฟันที่รักษาแล้วจึงกลับมามีปัญหาได้

การรักษารากฟันคือการนำเนื้อเยื่อที่อักเสบหรือติดเชื้อออกจากภายในฟัน ทำความสะอาดคลองราก แล้วอุดปิด โดยปกติเนื้อเยื่อรอบรากฟันจะสงบลงหลังจากนั้น แต่บางครั้งก็ไม่เป็นเช่นนั้น สมาคมทันตแพทย์รักษารากฟันแห่งสหรัฐอเมริกา (AAE) ระบุเหตุผลหลายข้อที่ฟันอาจไม่หายตามที่คาดไว้หลังการรักษาครั้งแรก:

• คลองรากที่แคบหรือโค้งไม่ได้รับการเข้าถึงและรักษา
• ระบบคลองรากมีแขนงเพิ่มหรือมีลักษณะผิดแปลกที่ตรวจไม่พบ
• ใส่ครอบฟันหรือการบูรณะขั้นสุดท้ายแบบอื่นช้าเกินไป
• งานบูรณะกันน้ำลายและเชื้อแบคทีเรียในน้ำลายไม่ให้เข้าไปในตัวฟันไม่ได้

ฟันที่เคยหายดีแล้วก็อาจเจอปัญหาใหม่ในภายหลังได้ ฟันผุใหม่อาจลุกลามถึงวัสดุอุดคลองราก ครอบฟันหรือวัสดุอุดอาจหลวมหรือแตกจนแบคทีเรียกลับเข้าไปได้ หรือตัวฟันเองอาจแตก

อาการที่สังเกตได้แตกต่างกันไป ฟันที่รักษารากแล้วอาจเริ่มปวดอีก เจ็บเวลากัด หรือมีอาการบวมหรือตุ่มหนองเล็กๆ ที่เหงือกข้างฟัน บางปัญหาแทบไม่มีอาการ AAE ระบุว่ารอยร้าวที่เริ่มจากรากฟันมักมีอาการน้อย และบางครั้งพบเมื่อกระดูกและเหงือกรอบๆ ติดเชื้อแล้ว นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่การตัดสินใจต้องอาศัยเอกซเรย์และการตรวจ ไม่ใช่ดูจากอาการอย่างเดียว

การรักษารากฟันซ้ำทำอะไรบ้าง

การรักษาซ้ำคือการทำความสะอาดและปิดคลองรากอีกครั้ง แต่เริ่มจากฟันที่มีวัสดุอุดอยู่ข้างในแล้ว และมักมีครอบฟันอยู่ด้านบน ที่ Today Dental Clinic การรักษาซ้ำทำเป็นช่วงๆ ไม่ใช่จำนวนนัดตายตัว:

1. ตรวจและประเมินอย่างตรงไปตรงมา เอกซเรย์และการตรวจทางคลินิกช่วยหาตำแหน่งต้นตอของการติดเชื้อ จากนั้นทันตแพทย์จะประเมินว่าการรักษาซ้ำมีโอกาสเก็บฟันไว้ได้จริงหรือไม่ หากการถอนฟันเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผลกว่า คุณจะได้รับแจ้งก่อนเริ่มการรักษาใดๆ
2. รื้อสิ่งที่ขวางอยู่ออก นำวัสดุอุดคลองรากเดิมออกเพื่อให้เข้าถึงคลองรากได้อีกครั้ง หากจำเป็น จะถอดครอบฟันหรือวัสดุอุดด้านบนออกก่อน AAE เสริมว่าเดือยฟันที่ใส่ไว้ในรากฟันก็อาจต้องรื้อออกด้วย
3. ทำความสะอาดคลองรากทีละคลองอีกครั้ง คลองรากมักเล็ก โค้ง และแตกแขนง ซึ่งเป็นเหตุผลที่การติดเชื้ออาจหลงเหลือหลังการรักษาครั้งแรก ทันตแพทย์จะค้นหา ทำความสะอาด และฆ่าเชื้อทีละคลอง ขั้นตอนนี้อาจต้องนัดมากกว่าหนึ่งครั้ง ขึ้นอยู่กับว่าการติดเชื้อหายยากแค่ไหน โดยปิดฟันไว้ชั่วคราวระหว่างนัด
4. อุดและปิดคลองรากใหม่ เมื่อคลองรากสะอาดแล้ว จะอุดและปิดอีกครั้ง และตามที่ AAE อธิบาย ช่องที่เปิดเข้าไปจะปิดด้วยวัสดุอุดชั่วคราว
5. วางแผนการบูรณะขั้นสุดท้าย ฟันที่รักษาซ้ำอาจสูญเสียเนื้อฟันไปมากขึ้น ทันตแพทย์จะพิจารณาว่าการบูรณะขั้นสุดท้ายแบบไหนจะช่วยปกป้องฟัน ซึ่งมักเป็นครอบฟัน การเลือกขึ้นอยู่กับเนื้อฟันที่เหลืออยู่

โดยทั่วไป AAE อธิบายว่าขั้นตอนทำความสะอาดในการรักษาซ้ำทำภายใต้กำลังขยายและแสงสว่าง พร้อมกับมองหาคลองรากที่หลุดรอดไป เพราะต้องรื้อวัสดุเดิมออกก่อน การรักษาซ้ำจึงมักซับซ้อนกว่าการรักษารากฟันครั้งแรก และก็ไม่ได้สำเร็จทุกครั้ง AAE ระบุว่าไม่มีหัตถการทางทันตกรรมใดที่สัญญาได้ว่าจะสำเร็จ และควรคุยเรื่องทางเลือกและโอกาสสำเร็จก่อนเริ่มรักษา

รักษาซ้ำ ผ่าตัด หรือถอน: ตัดสินใจอย่างไร

มักมีคำถามสามข้อที่กำหนดทางเลือก

ยังเข้าคลองรากจากด้านบนได้อีกไหม เดือยฟันที่ลึก คลองรากที่ตีบแคบจากการสะสมของแคลเซียม หรือเศษเครื่องมือที่หักค้างจากการรักษาครั้งแรก อาจทำให้เข้าไปใหม่ได้ยาก เอกซเรย์ในช่องปากเป็นจุดเริ่มต้นตามปกติ แถลงการณ์ร่วมของ AAE และสถาบันรังสีวิทยาช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียลแห่งสหรัฐอเมริกา (AAOMR) ปี 2015 ระบุว่าซีทีแบบลำแสงทรงกรวย (CBCT) ขอบเขตภาพเล็ก เป็นภาพถ่ายรังสีที่ควรเลือกในการรักษาซ้ำเมื่อต้องประเมินภาวะแทรกซ้อน เช่น วัสดุอุดคลองรากเกินพ้นปลายราก เครื่องมือหัก หรือรากทะลุ และยังระบุให้ใช้ช่วยวินิจฉัยเมื่ออาการและอาการแสดงไม่ชัดเจนหรือขัดแย้งกัน ฟันของคุณต้องสแกนหรือไม่ ทันตแพทย์เป็นผู้ตัดสิน

ฟันยังแข็งแรงพอจะเก็บไว้ไหม หากฟันร้าวมาก ผุลึกลงใต้เหงือก หรือสูญเสียกระดูกที่รองรับไปมากเกินไป การรักษาซ้ำอาจไม่ช่วยให้เก็บฟันซี่นี้ไว้ใช้งานต่อได้จริง AAE ระบุว่ารอยร้าวที่ลามลงใต้แนวเหงือกรักษาไม่ได้ และรอยแตกที่วิ่งตามแนวรากฟันอาจหมายถึงต้องถอนฟัน แม้บางครั้งจะผ่าตัดได้

ปัญหายังอยู่ที่ปลายรากหรือไม่ เมื่อกระดูกรอบปลายรากยังอักเสบต่อเนื่องหลังรักษารากฟัน หรือทำความสะอาดคลองรากจากด้านบนให้ถึงปลายไม่ได้ ทันตแพทย์เฉพาะทางรักษารากฟันบางครั้งจะรักษารากจากด้านข้างแทน หัตถการที่พบบ่อยคือการผ่าตัดปลายรากฟัน (apicoectomy) หรือที่เรียกว่าการตัดปลายราก (root-end resection) โดยเปิดเหงือกข้างฟัน นำเนื้อเยื่ออักเสบรอบปลายรากออกพร้อมกับส่วนปลายของราก อาจอุดปิดปลายคลองรากด้วยวัสดุชิ้นเล็กๆ แล้วเย็บปิดเหงือกไม่กี่เข็ม AAE อธิบายว่ากระดูกรอบปลายรากจะหายในช่วงเวลาหลายเดือน การผ่าตัดอาจทำร่วมกับการรักษาซ้ำหรือทำแทนก็ได้

งานวิจัยยังสรุปไม่ได้ว่าวิธีไหนหายดีกว่า งานทบทวนของ Cochrane (Del Fabbro และคณะ ปี 2016) ไม่พบหลักฐานชัดเจนว่าการรักษาซ้ำแบบผ่าตัดหรือไม่ผ่าตัดทำให้หายดีกว่าที่หนึ่งปีหรือหลังจากนั้น และให้ระดับคุณภาพหลักฐานว่าต่ำมาก ในการทดลองหนึ่งงานที่วัดเรื่องนี้ กลุ่มที่ผ่าตัดมีคนรายงานอาการปวดในสัปดาห์แรกหลังผ่าตัดมากกว่า ในทางปฏิบัติ การเลือกจึงขึ้นอยู่กับฟันแต่ละซี่

หน้าการรักษาที่ Today Dental Clinic เผยแพร่ อธิบายการรักษารากฟันซ้ำ และในกรณีที่เก็บฟันไว้ไม่ได้ คือการถอนฟันแล้วปรึกษาเรื่องรากฟันเทียม เนื้อหาเรื่องการผ่าตัดรากฟันในบทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป หากอาจเกี่ยวข้องกับฟันของคุณ ทันตแพทย์จะอธิบายว่าเป็นทางเลือกได้หรือไม่และจะจัดการอย่างไร

หากเก็บฟันไว้ไม่ได้ จะถอนฟันออกแล้วคุยเรื่องช่องว่าง ฟันทดแทนที่ใช้กันทั่วไปคือรากฟันเทียม สะพานฟัน หรือฟันปลอมบางส่วนแบบถอดได้ รากฟันเทียมมีลำดับขั้นตอนของตัวเอง และต้องรอให้หายก่อนใส่ครอบฟันขั้นสุดท้าย

เทียบสถานการณ์

ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย แผนของคุณมาจากการตรวจ

จัดการรักษาซ้ำให้เข้ากับทริป

หน้าของคลินิกระบุว่าบางครั้งการรักษารากฟันซ้ำทำเสร็จได้ระหว่างมาเกาหลีช่วงสั้นๆ แต่ไม่ใช่ทุกครั้ง กรณีที่ไม่ซับซ้อนอาจจบในไม่กี่นัดที่อยู่ใกล้กัน การติดเชื้อที่ยังไม่หายอาจต้องเว้นช่วงระหว่างนัด และการบูรณะขั้นสุดท้าย ซึ่งอาจเป็นครอบฟัน อาจต้องนัดแยกอีกครั้ง

สิ่งที่ช่วยให้วางแผนช่วงที่พักอยู่ได้ง่ายขึ้น:

• นัดตรวจไว้ตอนต้นทริป จะรักษาซ้ำได้หรือไม่และต้องใช้กี่นัด รู้ได้หลังการตรวจและเอกซเรย์เท่านั้น การพบทันตแพทย์ตั้งแต่วันแรกทำให้มีเวลาเหลือไว้ปรับแผน
• แจ้งวันเดินทางตั้งแต่ขั้นตอนปรึกษา ทันตแพทย์จะบอกได้ว่าขั้นตอนไหนทำได้จริงในเวลาที่คุณมี ก่อนที่คุณจะตัดสินใจ
• นับครอบฟันเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง ถ้าต้องถอดครอบฟันหรือรื้อเดือยฟัน ครอบฟันใหม่ต้องมีนัดเตรียมฟัน เวลาทำที่แล็บ และนัดใส่ คนไข้บางคนรักษาซ้ำให้จบ กลับบ้านพร้อมวัสดุชั่วคราวที่ปิดแน่นหนา แล้วทำครอบฟันในทริปถัดไปหรือที่ใกล้บ้าน
• ถ้าทำได้ เว้นวันสุดท้ายไว้ไม่รักษา วันว่างหนึ่งวันช่วยให้มีเวลาตรวจก่อนขึ้นเครื่อง หากทันตแพทย์แนะนำ

หลังรักษาซ้ำ: ครอบฟันและเอกซเรย์ติดตามผล

ฟันที่รักษาซ้ำแล้วต้องได้รับการบูรณะขั้นสุดท้ายโดยเร็ว AAE แนะนำให้กลับไปหาทันตแพทย์โดยเร็วเพื่อทำครอบฟันใหม่หรือการบูรณะแบบอื่นเมื่อรักษาซ้ำเสร็จ หน้าของคลินิกเองก็อธิบายเหตุผลไว้ว่า การบูรณะขั้นสุดท้ายที่ล่าช้าหรือไม่เพียงพออาจทำให้แบคทีเรียกลับเข้าไปได้ และนี่ก็เป็นสาเหตุหนึ่งที่การรักษารากฟันครั้งแรกอาจล้มเหลว

ถ้าคุณบินกลับบ้านพร้อมวัสดุชั่วคราว ขอสรุปเป็นลายลักษณ์อักษรว่าทำอะไรไปแล้วและเหลืออะไร เลี่ยงอาหารที่แข็งมากหรือเหนียวมากทางด้านนั้น และกำหนดวันทำการบูรณะขั้นสุดท้ายให้ชัด อย่าปล่อยไว้ไม่มีกำหนด

การหายรอบรากฟันประเมินจากเอกซเรย์เมื่อเวลาผ่านไป ไม่ใช่ในวันที่รักษา แนวทางของสมาคมวิทยาเอ็นโดดอนต์ยุโรป (ESE) แนะนำให้ประเมินผลการรักษารากฟันอย่างน้อยหนึ่งปีหลังรักษา และหลังจากนั้นถ้าจำเป็น การตรวจนี้มักทำกับทันตแพทย์ใกล้บ้านได้ ขอสำเนาภาพเอกซเรย์ติดตัวไปด้วย เพื่อให้นำภาพที่ถ่ายภายหลังมาเทียบได้

ก่อนจอง: ควรส่งอะไรและควรถามอะไร

สิ่งที่มีประโยชน์มากหากส่งมาก่อนเดินทาง ได้แก่

• รูปฟันซี่นั้นและเหงือกรอบๆ ที่ถ่ายในแสงกลางวัน
• ภาพเอกซเรย์ล่าสุด และภาพเอกซเรย์จากการรักษารากฟันครั้งแรก หากทันตแพทย์ของคุณยังเก็บไว้
• สิ่งที่คุณรู้เกี่ยวกับการรักษาครั้งแรก เช่น ทำไว้ประมาณเมื่อไร ซี่ไหน และใส่เดือยฟันหรือครอบฟันไว้หรือไม่
• อาการปวดหรือบวมเกิดขึ้นเมื่อไร อะไรกระตุ้น และนานแค่ไหน

แม้ที่คลินิกจะถ่ายเอกซเรย์ใหม่ ข้อมูลการรักษาเดิมก็ยังช่วยได้

คำถามที่ควรถามตอนปรึกษา:

• ฟันซี่นี้ดูคุ้มที่จะรักษาซ้ำไหม หรือการถอนฟันเป็นทางเลือกที่เป็นไปได้จริงมากกว่า
• ต้องถอดครอบฟันหรือรื้อเดือยฟันไหม
• น่าจะต้องมากี่นัด และมีขั้นตอนไหนที่ต้องเว้นช่วงระหว่างนัดหรือไม่
• คุณหมอแนะนำการบูรณะขั้นสุดท้ายแบบไหน และทำได้ในทริปนี้ไหม
• ทันตแพทย์ที่บ้านควรตรวจอะไร และเมื่อไร

เริ่มต้นได้โดยส่งรูปถ่าย ภาพเอกซเรย์ที่มี และวันที่จะเดินทาง ผ่านบริการปรึกษาด้วยรูปถ่ายของเรา ทันตแพทย์จะบอกว่าเห็นอะไรได้ อะไรเห็นไม่ได้ และควรวางแผนเรื่องอะไร อ่านเพิ่มเติมได้ที่หน้าการรักษารากฟันซ้ำของเรา ฟันจะรักษาซ้ำได้หรือไม่ จำนวนนัด และการบูรณะขั้นสุดท้าย จะยืนยันหลังการตรวจและเอกซเรย์ที่คลินิก

Today Dental Clinic (오늘의치과) มีสามสาขา ได้แก่ สาขาสถานีคังนัมและสาขาชองดัมในกรุงโซล และสาขาพูชอน ทีมทันตแพทย์มีทันตแพทย์เฉพาะทางสาขาทันตกรรมหัตถการ รับรองโดยกระทรวงสาธารณสุขและสวัสดิการเกาหลี ซึ่งคลินิกระบุสาขานี้ว่า ทันตกรรมหัตถการและรักษารากฟัน ทันตแพทย์เฉพาะทางหมุนเวียนกันประจำทั้งสามสาขา สาขาที่คุณจะเข้ารับบริการจึงยืนยันตอนจัดนัดหมาย บทความนี้เขียนจากข้อมูลที่ Today Dental Clinic เผยแพร่และคำอธิบายของทันตแพทย์ เป็นข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับการรักษารากฟันซ้ำ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำสำหรับบุคคลใดบุคคลหนึ่ง

คำถามที่พบบ่อย

ผลลัพธ์ ค่าใช้จ่าย และระยะเวลาแตกต่างกันในแต่ละคน แผนรักษา ค่าใช้จ่าย และระยะเวลาต้องยืนยันหลังตรวจที่คลินิก